Leidens ontzet
Wat is Leidens Ontzet?

Op 3 oktober wordt de bevrijding van Leiden tijdens de Tachtigjarige Oorlog herdacht. Na een maandenlange belegering door de Spanjaarden werd de stad op 3 oktober 1574 door de geuzen bevrijd. Daarbij zou een jongen binnen de verlaten Spaanse stellingen een grote ketel met daarin een mengsel van aardappelen, uien en wortelen hebben gevonden. Men kan zich voorstellen wat deze vondst voor de uitgehongerde bevolking van Leiden moet hebben betekend. Het gerecht kreeg de naam hutspot en geldt nog vandaag de dag als een van de meest typische Nederlandse gerechten. Helemaal kan het verhaal echter niet kloppen, want aardappelen waren in die tijd nog niet bekend in Europa. Hoe dan ook wordt er in heel Nederland en vooral in Leiden op 3 oktober hutspot gegeten ter herdenking van de historische gebeurtenissen. Bovendien eet men op die dag ook haring en wittebrood. Dit verwijst naar het feit dat de geuzen vis en brood voor de Leidse bevolking meebrachten. De naam 'wittebrood' wordt overigens uitsluitend in dit verband gebruikt; bij andere gelegenheden spreekt men van 'wit brood'.

In Leiden zelf wordt jaarlijks op 3 oktober haring en wittebrood uitgedeeld. Dit gebruik is pas in de negentiende eeuw ingevoerd. Oorspronkelijk kwamen er alleen de behoeftige stadgenoten in aanmerking voor, maar tegenwoordig ontvangt iedereen die er komt opdagen, een dubbel brood en twee haringen. Bij het uitdelen helpen vaak hooggeplaatste persoonlijkheden mee, vooral de Leidse burgemeester, maar soms zelfs leden van de koninklijke familie. In 1886 is de '3 October Vereeniging' opgericht die zich nog steeds bezighoudt met de organisatie van de herdenking in Leiden.